آشنایی با آکادمی برنامهریزی منابع سازمان
تاریخچه و پیشینه شکلگیری
چندین سال است که بنیانگذار این آکادمی (سعید امامی) ایده ایجاد آکادمی برنامه ریزی منابع سازمان را با هدف اصلی حمایت و توسعه کمی و کیفی صنعت نرم افزار ایران دنبال کرده است.
در این راستا همسو با انواع فعالیتهای علمی و صنفی و در چارچوب انجام مسئولیتهای اجتماعی این ایده از طریق مقالات و فعالیتهای متفاوت ارائه شده بود که برخی از موارد آن به طور خلاصه در زیر اشاره شده است.
فعالیتهای انجامشده پیش از تأسیس رسمی
- فعالیتهای صورت پذیرفته در انجمن انفورماتیک ایران (خصوصاً در گروههای تخصصی نرمافزارهای پیشرفته سازمانی و برنامهریزی منابع سازمان) با هدف ارتقاء دانش تخصصی و حرفهای فعالان و بهره برداران از راهحلهای نرمافزاری سازمانی و برگزاری تعداد زیادی رویدادهای ماهیانه و انتشار مقالات مرتبط
- فعالیتهای صنفی صورت پذیرفته در سازمان نظام صنفی رایانهای (کشور و تهران) با هدف اتحاد رقبا و توسعه صنعت نرمافزار در ایران (برگزاری جلسات کمیسیون نرمافزار در تهران و برخی استانهای کشور)
- فعالیتهای صورت پذیرفته برای معرفی شرکتها و فعالان صنعت نرمافزار (دایرکتوری تجاری) و انتشار انواع فهرستها و گزارشهای مرتبط طرح ایده ایجاد یک میلیون شغل در حوزه فناوری اطلاعات
- طرح برگزاری رویدادهای آموزشی چهارشنبههای فناورانه و برگزاری چند رویداد
- طرح برگزاری صبحانههای نرمافزاری با حضور مدیران شرکتهای نرمافزاری و با هدف اتحاد رقبا در حول انواع راهحلهای نرمافزاری (همانند ERP، CRM، BPMS) و ...
- پایهگذاری پویش توسعه صنعت نرمافزار (تصنا) در تاریخ 19 تیر ماه سال 1401
- و نهایتا تلاش برای سازماندهی کلیه فعالیتها و اقدامات قبلی در آکادمی برنامه ریزی منابع سازمان
رویکردها و اهداف اصلی آکادمی
بر این اساس آکادمی برنامه ریزی منابع سازمان با سه رویکرد اصلی و راهبردی زیر تشکیل شده است:
- تلاش برای آموزش، ترویج و توسعه سرمایههای انسانی مورد نیاز صنعت نرمافزار (رسیدن به هدف ایجاد یک میلیون شغل در صنعت نرمافزار) در ایران
- تلاش برای توسعه بازار صنعت نرمافزار ایران با هدف کمک زیرساختی و راهبردی به توسعه پایدار کشور
- کمک به بهرهبرداران راهحلهای نرمافزاری (خصوصاً بخشهای مختلف صنعت) با تمرکز بر نحوه استفاده اثربخش از فناوری اطلاعات در زیستبومهای مختلف
در این یادداشت با نگاه تفکر سیستمی و با رویکرد سیستمهای باز؛ چشمانداز، مأموریت، اهداف کلی و برخی راهبردهای اولیه پیش روی آکادمی برنامهریزی منابع سازمان بیانشده و تشریح گردیده است.
ضرورت استفاده اثربخش از فناوری اطلاعات برای توسعه پایدار کشور
صنعت فناوری اطلاعات و خصوصاً صنعت نرمافزار یک صنعت فرا موضوعی بوده و دیگر هیچکدام از بخشهای صنعتی و اقتصادی (در هر کجای این جهان)، بدون استفاده صحیح و اثربخش از این فناوری نمیتوانند به رشد و توسعه پایدار دست یابند. لذا رشد کمی و کیفی این صنعت در کشور ایران، خصوصاً با توسعه و نقشآفرینی راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در جهان، بهطورقطع و بهعنوان یک اصل بدیهی، یک شرط لازم و ضروری برای رشد و توسعه پایدار دیگر بخشهای اقتصادی کشور است (هرچند شرط کافی نیست). لذا هرگونه اقدام یا سرمایهگذاری نتیجهگرا که منجر به توسعه صنعت نرمافزار در کشور گردد، بهطورقطع میتواند بستر توسعه پایدار در کشور را تسهیل نماید و برعکس هرگونه تسامح و عدم توجه جدی به دغدغههای این صنعت میتواند منجر به عقبافتادگی از رقابت جهانی و در حداکثر حالت ممکن، صرفاً تحقق برخی موفقیتهای موردی و جزیرهای (عدم تحقق توسعه پایدار) در دیگر بخشهای اقتصادی گردد.
بهطورقطع، استفاده اثربخش از فناوری اطلاعات در کشور مستلزم اتحاد کلیه رقبا و هماهنگ و یکپارچه شدن سه رکن اصلی زیرساخت و سختافزار، نرمافزار و مغزافزار (سرمایههای انسانی متخصص) در این صنعت، خصوصاً با همسویی مشترک برای ارائه راهکارهای جامع و اثربخش برای تحقیق توسعه پایدار در هریک از زیستبومها یا بخشهای مختلف اقتصادی و کسبوکارها، است.
اما متأسفانه درگذشته نگاه به دغدغههای صنعت نرمافزار در کشور عمدتاً در طرح مسئله و در بهترین حالت با برگزاری برخی جلسات و ریشهیابی موردی و احیاناً طرح برخی حمایتهای موضعی، مطرح بوده است. لذا در کنار فعالیتهای استاندارد و اجرایی علمی و صنفی، این آکادمی بر آن است تا با مشارکت شرکتهای نرمافزاری، آموزشی و توسعهدهنده سرمایههای انسانی و همسو با اتحاد کلیه رقبا؛ در جهت توانمندسازی سرمایههای انسانی و توسعه صنعت نرمافزار ایران اقدامات مؤثرتر و بیشتری را به اجرا درآورد.
چرا تمرکز بر صنعت نرمافزار؟
قرن بیست و یکم قرن تحول دیجیتال، اقتصاد دیجیتالی و هوش مصنوعی است. قرن خلق ارزش مشترک و ارائه یکپارچه و همسوی انواع راهحلها و خدمات مبتنی بر فناوری اطلاعات به مشتریان است. دیگر سختافزار یا نرمافزار بهطور جداگانه جواب نمیدهد. بدون زیرساخت مناسب و یا نداشتن یک بستر مناسب اینترنتی، رشد اقتصادی و توسعه پایدار در هیچ سطحی تحقق نمییابد. شرکتهای فعال در حوزه فناوری اطلاعات؛ فقط با تکیهبر یکپارچه نمودن انواع فنّاوریهای بهروز این حوزه که در تعامل با یکدیگر باشند، میتوانند یک راهحل مطمئن و اثربخش را به مشتریان خود ارائه دهند.
لذا میتوان گفت که قرن بیست و یکم، قرن خلق ارزش مشترک از طریق ارائه خدمات و راهحلهای یکپارچه مبتنی بر فناوری اطلاعات است؛ ولی با تمرکز بر صنعت نرمافزار و مشتری.
زیرساخت و سختافزار
قطعاً مهیا بودن کلیه زیرساختهای موردنیاز کشور همانند مراکز داده، انواع سختافزارها، شبکه، اینترنت پرسرعت، زیرساختهای امنیتی و استفاده تخصصی و بهروز از انواع نرمافزارهای پایه (همانند سیستمهای عامل، بانکهای اطلاعاتی، زبانهای برنامهنویسی) و... از ضرورتهای پایهای کشور است.
خوشبختانه حتی باوجود تحریمها، با تلاش فعالین این بخش بیشتر نیازهای بهروز کشور، خریداری و وارد کشور شده است (البته با افزایش قیمت و متناسب با افزایش نرخ دلار و تورم). اگر کمبودی هم باشد، حتی باوجود تحریمها و تمامی سختیهای پیشرو، معمولاً با پشتکار فعالان این بخش، خریداریشده و به کشور وارد میگردد. دغدغههایی همانند محدودیتهای دسترسی به اینترنت، افتا، مشکلات واردات محصولات سختافزاری، تأمین ارز و امثال آن نیز، با فعالیتهای صنفی و حمایتهای معقول دولتی؛ تا حدود خیلی زیادی قابلپیگیری و مدیریت شدن است (البته مهاجرت و کمبود سرمایههای انسانی متخصص خصوصاً در بخش افتا، در این حوزه نیز مشهود است).
اما کشور ایران در این حوزه بیشتر بهرهبردار از فنّاوری بوده و در بومیسازی و خصوصاً تولید ملی آن، فعالیت کمتری داشته است. شاید بتوان گفت که از منظر تولید ملی، مزیت نسبی کشور در این حوزه کمتر است؛ اما خوشبختانه درزمینۀ مهیاسازی بسترهای استفاده بهینه و جذب بهنگام اینگونه فناوریها تا حدود خیلی زیادی فعالین این حوزه موفق عمل کردهاند.
نرمافزار
امروزه دیگر هیچ کسبوکاری بدون استفاده از راهحلهای مبتنی بر صنعت نرمافزار نمیتواند رشد کرده و خود را در شرایط رقابتی، خصوصاً در فضای رقابت بینالمللی قرار دهد. از کسبوکارهای خیلی کوچک (همانند اصناف) گرفته تا صنایع بزرگ و راهبردی کشور، همه فقط با تکیه و بهرهبرداری از راهحلهای نرمافزاری بهروز و کارآمد، میتوانند خود را در شرایط رقابتی مطلوب قرار داده و کسبوکار خود را بهرهور و اثربخش اداره کنند. کلیه بخشهای کشاورزی، صنعت، بازرگانی و خدماتی کشور فقط و فقط (بهطور مطلق) با انتخاب، پیادهسازی و جاریسازی راهحلهای مناسب نرمافزاری (با تأکید بر شرکتهای نرمافزاری دانشبنیان) میتوانند به توسعه پایدار دست یابند (شرط لازم ولی نه شرط کافی).
متأسفانه صنعت نرمافزار کشور اصلاً حال خوبی ندارد. پایین بودن تعرفه ارائه خدمات، مهاجرت گسترده نیروی کار، خصوصاً نیروهای ورزیده و بااستعداد[1]، عدم تحقق و جاریسازی قوانین حمایتی (همانند معافیتهای بیمه و مالیات)، نداشتن قوانین و رویههای مناسب برای جذب، توسعه و نگهداشت نیروی کار، مداخله سازمانهای دولتی و برخی مؤسسات بزرگ در بازار کسبوکار و عوامل متعدد دیگر باعث شده است تا صنعت نرمافزار کشور، خصوصاً شرکتهای کوچک و متوسط، ولی دانشبنیان این صنعت؛ با مشکلات متعددی روبرو گردند.
بهطورقطع میتوان گفت که اهمیت و ضرورت توجه به صنعت نرمافزار در کشور خیلی فراتر از صنعت سختافزار است. کشور ایران در این بخش قطعاً دارای مزیت نسبی است. تولیدات داخلی باکیفیت و قابلرقابت با نمونههای مطرح خارجی وارد بازار شدهاند. این بخش از صنعت فناوری اطلاعات، ذاتاً دانشبنیان است؛ اما متأسفانه باوجود اهمیت بیشتر آن، صرفاً به دلیل آنکه تولیدی و خدماتی است (بازرگانی نیست) نتوانسته است مطابق با افزایش نرخ دلار و تورم؛ تعرفههای خود را افزایش داده و از حمایتهای عملیاتی مناسب برخوردار گردد.
مغزافزار (سرمایههای انسانی)
اگر بهترین و بهروزترین سختافزارها خریداری شود و حتی بهترین نرمافزارها تولید و پیادهسازی شده؛ ولی جاریسازی و عملیاتی نشده باشند، کماکان نقش استفاده اثربخش از فناوری اطلاعات برای تحقق توسعه پایدار صورت نخواهد پذیرفت.
ضرورت افزایش آمادگی سازمانی (آموزش سرمایههای انسانی بهرهبردار) برای جذب و استفاده اثربخش از فناوری اطلاعات ازیکطرف (در سطح انواع کسبوکارها و دستگاههای اجرایی) و شناسایی، آموزشوپرورش؛ و نگهداشت سرمایههای انسانی کارآمد و بااستعداد در حوزه فناوری اطلاعات از طرف دیگر، از اهمیت خیلی بیشتری نسبت به حوزه سختافزار و نرمافزار برخوردار است. هرچند که داشتن سرمایههای انسانی مستعد، باهوش و بااستعداد بزرگترین مزیت نسبی کشور است؛ اما متأسفانه به دلیل نداشتن هیچ استراتژی مدون و ملی، مهاجرت این استعدادها به بزرگترین تهدید ملی تبدیل شده است (فاجعه درراه نیست، فاجعه کاملاً مشهود است و اتفاق افتاده ولی متأسفانه ما در کاخمان نشستهایم و فقط درباره آن حرف میزنیم).
هرچند با تکیهبر راهحلهای قهری نمیتوان جلوی مهاجرت سرمایههای انسانی متخصص و بااستعداد (خصوصاً در حوزه صنعت نرمافزار) را گرفت؛ اما با تکیهبر آموزش کاربردی چند میلیون بیکار باسواد و دارای مدرک دانشگاهی ولی غیرمتخصص میتوان این تهدید را به یک فرصت بزرگ ملی (حتی فراتر از کشور هند) تبدیل نمود.
اهداف و اقدامات عملیاتی آکادمی
هدف از ایجاد این آکادمی، اقدام برای اتحاد رقبا و با حضور حداکثری و همسوی شرکتهای تولیدکننده و ارائهدهنده خدمات نرمافزاری، آموزشی و توسعهدهنده سرمایههای انسانی در کل کشور است تا بتوانند با همفکری و یکپارچهسازی فعالیتهای مشترک؛ این تهدید ملی را به یک فرصت تبدیل کرده و فضای رو به جلویی را برای توسعه پایدار صنعت نرمافزار مهیا نماید.
لذا این آکادمی بر آن است تا با همکاری گروهی کلیه مخاطبان این صنعت (شرکتهای نرمافزاری، بهرهبرداران در کل کشور؛ و سرمایههای انسانی بالقوه و بالفعل)، در کنار توجه و مطالبهگری نیازهای علمی و صنفی شرکتهای نرمافزاری، در جهت توسعه کمی و کیفی این صنعت حرکت نموده و از طرف دیگر با ارائه طرحها و راهکارهای کاملاً عملیاتی و اجرایی (بیان تهدیدها، ارائه راهکار، ارائه راهحل برای تأمین بودجه، پیادهسازی طرحها)، علاوه بر تمرکز بر آموزش و ترویج سرمایههای انسانی، نسبت به اجرای پروژههای ملی موردنیاز صنعت نرمافزار (همانند تهیه دایرکتوری تجاری، ایجاد آزمایشگاههای ارزیابی عملکرد نرمافزار، استانداردسازی برنامههای کاربردی، رتبهبندی شرکتهای نرمافزاری، استانداردسازی مشاغل IT، بانک اطلاعاتی فعالین حوزه، توسعه صادرات خدمات نرمافزاری و...) اقدام نماید.